sobota, 22 stycznia 2011
ocalić od zapomnienia: Zbigniew Chudzikiewicz

Nowy cykl „ocalić od zapomnienia” ma na celu przypomnieć wybitnych polskich projektantów, zasłużonych pedagogów i teoretyków designu, którzy stworzyli podwaliny polskiego projektowania. W pierwszej odsłonie chciałbym przybliżyć czytelnikom postać profesora Zbigniewa Chudzikiewicza, który należał do pokolenia twórców polskiego wzornictwa przemysłowego oraz był współzałożycielem pierwszej w kraju uczelni kształtującej przyszłych projektantów – Wydziału Form Przemysłowych w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.

zbigniew_chudzikiewicz_design_po_polsku_zsah_0

Zbigniew Chudzikiewicz
urodził się 10 września 1909 roku. W 1937 r. ukończył architekturę na Politechnice Lwowskiej i podjął pracę zawodowa związaną z nadzorem architektoniczno-budowlanym, m.in. pracując przy budowie kolejki na Gubałówkę w Zakopanem. Prace pedagogiczna rozpoczął w 1946 roku, jako zastępca profesora w Wyższej Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. Od początku swojej pracy dydaktycznej szczególnie swoje starania skierował na otwarcie nowego kierunku studiów: projektowania w technologiach przemysłowych, później nazwanego wzornictwem przemysłowym.

zbigniew_chudzikiewicz_design_po_polsku_zsah_1

W roku 1948 wprowadził do programu kształcenia przedmiot pod nazwą "plastyka przemysłowa". Jest to bardzo ważny fakt, gdyż w ten sposób po raz pierwszy w polskim wyższym szkolnictwie artystycznym pojawiła się problematyka designu. Niestety brak zrozumienia dla tej inicjatywy ze strony czynników decyzyjnych sprawił, że na konferencji ideowo-programowej w Nieborowie w 1951 r. przedmiot ten został skreślony przez ówczesnego dyrektora Departamentu Szkolnictwa Artystycznego w Ministerstwie Kultury i Sztuki.

W 1957 r. wspólnie z adj. Andrzejem Pawłowskim zorganizował na - włączonym już wtedy do Akademii - Wydziale Architektury Wnętrz, Pracownię Sprzętarstwa i Plastyki Przemysłowej, przekształconą trzy lata później w Katedrę Plastyki Przemysłowej. W następnym roku razem z adj. Pawłowskim doprowadził do powstania samodzielnego Studium Form Przemysłowych.

/zbigniew_chudzikiewicz_design_po_polsku_zsah_2

W 1963 roku prof. Chudzikiewicz, pełniący wówczas funkcję prorektora, przedstawił na forum Rady Wyższego Szkolnictwa Artystycznego projekt utworzenia Wydziału Form Przemysłowych na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Decyzja o powstaniu Wydziału zapadła za zgodą prof. Jana Cybisa, ówczesnego przewodniczącego Rady, wbrew niesprzyjającemu nastawieniu pozostałych uczestników obrad. Tak powstał Wydział Form Przemysłowych, pierwsza w Polsce samodzielna jednostka dydaktyczna z autonomicznym programem kształcenia w zakresie wzornictwa przemysłowego. Profesor objął Katedrę Kształtowania Środowiska Pracy. Dzięki inicjatywie profesora Katedra współpracowała z szeregiem przedsiębiorstw i instytucji naukowych działających w regionie, prowadziła szereg badań szczególnie na podłożu ergonomii. To właśnie ergonomia zajmowała szczególne miejsce w dorobku Profesora. Prowadzone w Katedrze Profesora badania były niewątpliwe pionierskie jak na ówczesne czasy. Wystarczy tylko spojrzeń na prace studenckie powstałe pod kierunkiem Zbigniewa Chudzikiewicza:

zbigniew_chudzikiewicz_design_po_polsku_zsah_3

Profesor był współinicjatorem utworzenia Komisji Ergonomicznej, która powstała w roku 1972 przy krakowskim oddziale PAN. Był też jej pierwszym przewodniczącym. Należał także do grona współzałożycieli Komitetu Ergonomii, który powstał w roku 1974 przy prezydium PAN w Warszawie. Był członkiem Rady Wzornictwa i Estetyki Produkcji Przemysłowej powstałej przy Urzędzie Wicepremiera oraz Rady Naukowej Instytutu Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie. Po uzyskaniu tytułu profesora nadzwyczajnego w 1971 r. został powołany przez Ministra Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki na przewodniczącego Rady Naukowej Instytutu Wzornictwa Przemysłowego.

Zbigniew Chudzikiewicz zmarł w dniu 13 kwietnia 1991 roku. Jego postać pozostanie w pamięci uczniów, współpracowników i przyjaciół jako wybitnego pedagoga, projektanta i humanisty, który stworzył podstawy dla kształcenia w zakresie wzornictwa przemysłowego w Polsce, a projektowania ergonomicznego w szczególności.

 

Źródło:

Profesor Zbigniew Chudzikiwicz. Życie i Twórczość, praca pod redakcją Adama Gedliczki, ASP w Krakowie 2006

Adam Gedliczka, Zbigniew Chudzikiewicz, Wydział Form Przemysłowych ASP w Krakowie

Piotr Wiśniewski, Zbigniew Chudzikiwicz.Ku ergonomi – praca studencka





czwartek, 06 stycznia 2011
podsumowanie dekady: polskie wzornictwo (2001-2010)

W ciągu minionej dekady zaszły niewątpliwe duże zmiany w polskim wzornictwie. Dzisiaj jest lepiej niż wczoraj, i mamy wiele przesłanek, aby sądzić, że jutro będzie lepiej niż dzisiaj. Polski design jest coraz bardziej dostrzegany w Europie. Mamy coraz więcej młodych, zdolnych twórców, współpracujących również ze znanymi markami zachodnimi. Coraz więcej także polskich firm zdaje sobie sprawę, że dobry, oryginalny design jest niezbędny by osiągnąć rynkowy sukces. Rośnie świadomość – czym jest wzornictwo - wśród społeczeństwa. Tych działań jest jednak wciąż za mało. Bez aktywnych działań, np. udziału w imprezach targowych, trudno odnieść sukces i skutecznie promować własną markę za granicą. Brakuje mecenatu państwowego, w innych krajach design jest wspierany przez państwo, tak jak każda inna dziedzina sztuki. W Polsce ciągle na projektowanie patrzy się jak na sferę czysto komercyjną. Może kolejna dekady przyniesie zmiany w tej kwestii. Poniżej prezentuje wybrane projekty minionej dekady. Są to produkty docenione w międzynarodowych konkursach, dobrze zaprojektowane, produkty które przetrwały próbę czasu stając się ikonami minionego dziesięciolecia.


tomasz_augustyniak_fotel_fado_design_po_polsku_zsah_polish_dizajn

2001 / Fotel Fado / Tomasz Augustyniak
Tomasz Augustyniak to jeden z najbardziej znanych polskich projektantów mebli. Na swoim koncie ma ponad 170 projektów mebli nagradzanych na najbardziej prestiżowych wystawach wzornictwa. Łączą one prostą, elegancką formę z zaawansowaną technologią. Dobrym przykładem jest fotel fado, który cechuje wyjątkowa lekkość, wygoda oraz staranne wykonanie. W połączeniu z podnóżkiem tworzy niezwykłą, harmonijną formę nawiązującą zaokrąglonym kształtem do klimatu wzornictwa lat 30-tych. Osadzony na charakterystycznych płozach ze stali nierdzewnej przywodzi na myśl fotel bujany. Za ten wyjątkowy fotel, Tomasz Augustyniak został nagrodzony laurem Prodeco.


kuchcinski_xeon_design_po_polsku_zsah_polish_dizajn

2002/ Regał Xeon / Piotr Kuchciński
Piotr Kuchciński, z wykształcenia architekt, to jeden z czołowych polskich projektantów mebli. Szczególnie związany jest z fabryka mebli Balma, dla której od kilku lat projektuje meble biurowe, tworzone z myślą o wymagającym użytkowniku, ceniącym oryginalny design i wysoką jakość. Tak też jest w przypadku kolekcji Xeon. Regał z tejże kolekcji niewątpliwe zaliczany jest już do ikon współczesnego polskiego wzornictwa. A to za sprawą swojej nietypowej formy.„Falująca” linia półek czyni z tego mebla prawdziwe dzieło sztuki. Jest to niejednoznaczny, intrygujący obiekt, który ośmiela się przeciwstawić przyzwyczajeniom użytkowników. Co więcej nawet pusty wzbudzi zainteresowanie.


anna_ostrowska_design_po_polsku_polish_dizajn

2003 / Kubki tilt, single, double grip / Anna Ostrowska
Ceramiczne kubki dla niewidomych Anna Ostrowska zaprojektowała w ramach swojej pracy dyplomowej. Dwa tygodnie po obronie dyplomu wyjechała do Szwecji. A to za sprawą fascynacji skandynawskim designem i tamtejszym stylem życia . To właśnie w Szwecji udało jej się wdrożyć zestaw kubków tilt, single, double grip dla niewidzących. Obecnie są sprzedawane w Szwecji i Danii, w sklepach z produktami dla niepełnosprawnych. Kiedy są puste, stoją krzywo przechylone. Kiedy się napełniają płynem, nabierają równowagi. Dzięki temu niewidomy może sobie sam nalać herbaty.

 

dywan_moho_mohohej_DIA__moho_design_polish_dizjan_design

2004 / Dywan Mohohej!DIA / MOHO design
Mohohej!DIA - dywan projektu Magdaleny Lubińskiej i Michała Kopaniszyna, to pierwszy w historii polski produkt, który otrzymał prestiżową nagrodę Red Dot, odpowiednik filmowego Oscara w dziedzinie wzornictwa. Ten okrągły dywan przypominający ludową wycinankę, choć zrobiony jest z nowozelandzkiej wełny, produkowany jest na starych krosnach w technologii, w jakiej górale przygotowywali sukno na swoje niezniszczalne portki. To właśnie powrót do tradycyjnych technik produkcyjnych oraz szukanie inspiracji w sztuce ludowej okazało się to strzałem w dziesiątkę. Dywan od MOHO design w niedługim czasie zrobił oszałamiającą karierę, stając się ikoną współczesnego polskiego designu.


puffbuff_lampa_puff_design_po_polsku_zsah

2005/ Lampa pneumatyczna Puff / Puff-Buff
Studio Puff – Buff powstało w 2003 roku z inicjatywy projektantki Ani Siedleckiej i architekta Radka Achramowicza. Podobnie jak wielu innych młodych polskich projektantów, aby zobaczyć swoje projekty w sprzedaży musieli wziąć sprawy we własne ręce i zająć się ich produkcją. Od czasu debiutu na mediolańskich targach designu w 2004 roku studio stało się znane szerszej publiczności, głównie za sprawą nadmuchiwanych lamp. Fantastyczny efekt tych przedmiotów to połączenie lekkości, pozwalające tworzyć często ogromne i bardzo przestrzenne kompozycje oświetleniowe oraz innowacyjnego zastosowania technologii pneumatycznej w połączeniu z systemami LED. Najlepszym tego przykładem jest sztandarowa lampa Puff-Buff czyli Puff. Wykonana z PSV może być oświetleniem podłogowym lub stołowym. Jest lekka i mobilna, zaistnieje tam, gdzie w danym momencie potrzebuje jej użytkownik, po spuszczeniu powierza można przenieść ją dosłownie w kieszeni. Zazdrośni twierdzą, że to tajemnica sukcesu Puff-Buff, którzy uczestnicząc w licznych światowych imprezach, mogą przewieźć przykłady swojej twórczości w bagażu podręcznym.


duporet_bartosz_mucha_design_po_polsku_polish_dizajn

2006 / Duporet / Bartosz Mucha
Duporet to tanie i solidne krzesło z pogranicza designu konceptualnego. Krzesło, które składa się z pięciu elementów wyciętych w płycie OSB oraz dwunastu wkrętów możemy w zaledwie kilka minut samemu złożyć. Ta prostota oraz wyraźnie toporne wykończenie krzesła projektu Bartosza Muchy wyraża kwintesencje marki POOR, tzn. biedne, liche wykonanie przy zachowaniu funkcjonalności. Bartosz Mucha zachęca do odkrywania przedmiotów na nowo, przełamuje stereotypy, ukazuje wiele różnych możliwych sytuacji, w których ten sam obiekt prezentuje coraz to nowe właściwości.

 

stolek_ploop_design_po_polsku_polish_dizajn_oskar_zieta
2007 / Stołek Ploop / Oskar Zięta
Stołek Plopp to efekt trwających kilka lat badań nad FIDU (Freie Innendruck Umformung) – opracowaną przez Oskara Ziętę – technologią deformacji blachy od wewnątrz pod wpływem ciśnienia. W skutek tego właśnie procesu z dwóch identycznych, połączonych ze sobą kawałków blachy, pod wpływem ciśnienia powietrza lub wody, powstają niezwykłe formy.  Stołek Plopp jest obecnie jednym z najbardziej rozpoznawanych polskich projektów na Zachodzie. Mimo iż wygląda jak plażowa zabawka, wykonany jest z blachy. Laserowo wycinane arkusze są spawane, a potem nadmuchiwane aż do uzyskania trójwymiarowej, wytrzymałej formy. Każdy egzemplarz stołka jest niepowtarzalny, ponieważ nad procesem deformacji blachy nie da się do końca zapanować. Projekt został wyróżniony prestiżowym Red Dot Design Award 2008.

torba_60_bag_okinczyc_design_po_polsku_polish_dizajn_zsah

 

2008 / Torba 60BAG / Katarzyny Okińczyc, Remigiusz Truchanowic
60BAG, to przyjazne środowisku, biodegradowalne torby wielorazowe, produkowane z naturalnej włókniny lnianej, innowacyjnego materiału opracowanego przez poznańskich naukowców. Dzięki stu procentowej zawartości włókien celulozowych, jako jedyne tego typu produkty na rynku, są w pełni ekologiczne i nie potrzebują drogiego procesu recyklingu. Ich produkcja wykorzystuje roślinne odpady produkcyjne, dzięki czemu nie eksploatuje się nieodnawialnych zasobów naturalnych i minimalizuje zużycie cennej energii. Torby 60BAG po spełnieniu swojej funkcji biodegradują się w około 60 dni na nieszkodliwe dla środowiska pierwiastki, wchodząc się w naturalny obieg biologiczny. Projekt Katarzyny Okińczyc i Remigiusza Truchanowica otrzymały m.in. wyróżnienie w prestiżowym konkursie Red Dot w kategorii "Product Design 2010".

 

aze_design_wieszak_tanse_design_po_polsku_polish_dizajn

2009 / Wieszak Tense / AZE design
AZE design czyli duet projektowy Anna Kotwicz oraz Artur Puszkarewicz działa od 2006 roku. Obserwacja natury i człowieka staje się dla nich impulsem do tworzenia rzeczy łączących tradycję i współczesność. Ciekawym projektem duetu jest wieszak Tense. Inspiracją do powstania tego projektu były słupy energetyczne wysokiego napięcia, które występują w naszym krajobrazie dość często, tworząc swojego rodzaju siatkę połączeń zurbanizowanego świata. Geometryczna forma podporządkowana tylko i wyłącznie funkcji związanej z napinaniem przewodów elektrycznych znalazła teraz zupełnie nowe zastosowanie. Lekki, łatwy  do złożenia i w transporcie wieszak do doskonal propozycja do mieszkań urządzonych w stylu industrialnym i hi - tech.

 

malafor_sofa_blow_design_po_polsku_zsah_polish_dizajn

2010 / Sofa Blow / Malafor
Sofa Blow zaprojektowana przez Agatę Kulig i Pawła Pomorskiego to doskonały przykład designu zrównoważonego. To  tanie i proste w transporcie siedzisko wykonane z papierowych worków powietrznych, tzw. sztauerskich, służących do wypełniania pustych przestrzeni podczas transportu w kontenerach, wagonach, ładowniach statków. Worki te ulegają w 100% recyklingowi. Aby je użyć jako siedzisko wystarczy nadmuchać. Sofy Blow nie trzeba prać, gdy się zabrudzi, wystarczy wymienić worek i po kłopocie. Sofa od studia Malafor ma jeszcze jedną dodatkową zaletę. Może służyć jako podręczny notes. Wszak jest wykonana z papieru - "Coś Ci chodzi po głowie? Zapisz to na poduszce sofy!"